Czy współczesny festiwal jazzowy powinien przede wszystkim prezentować największe nazwiska, czy raczej tworzyć warunki do spotkań, których muzyczny rezultat pozostaje nieznany? Jazztopad od lat wybiera tę drugą drogę. Rozpoczynająca się 13 listopada we Wrocławiu 23. edycja wydarzenia ponownie zestawia twórców różnych pokoleń, tradycji i estetyk. W programie znalazły się europejskie premiery, nowe konfiguracje zespołów, muzyka improwizowana, opera, koncerty kameralne i wydarzenia wykraczające poza klasyczną salę koncertową.
Nie tylko koncerty, ale przestrzeń dla nowych pomysłów
Jazztopad od ponad dwóch dekad rozwija ideę festiwalu, który nie ogranicza się do prezentowania gotowych projektów. Ważną rolę odgrywają tu zamówienia kompozytorskie, premiery oraz spotkania artystów, których drogi niekoniecznie przecinają się w tradycyjnym obiegu jazzowym.
Dyrektor artystyczny Piotr Turkiewicz podkreśla znaczenie przestrzeni dla twórczego ryzyka i zaufania pomiędzy muzykami, organizatorami oraz publicznością. Właśnie ta filozofia sprawia, że Jazztopad można traktować nie tylko jako festiwal, lecz także jako laboratorium współczesnej muzyki improwizowanej.
SML otwiera 23. edycję
Festiwal rozpocznie się w piątek 13 listopada o godzinie 19:00 koncertem zespołu SML w Sali Czerwonej Narodowego Forum Muzyki. Kwintet z Los Angeles tworzą Anna Butterss (gitara basowa), Jeremiah Chiu (syntezatory), Josh Johnson (saksofon), Booker Stardrum (perkusja) i Gregory Uhlmann (gitara). To muzycy związani z prężną sceną improwizowaną i niezależną, a ich wspólna praca łączy jazz, elektronikę, kompozycję i swobodną improwizację.
Inauguracja z SML dobrze zapowiada charakter całego programu: zamiast jednej stylistycznej deklaracji otrzymujemy otwartą przestrzeń, w której różne języki muzyczne mogą się ze sobą spotkać.
Wayne Shorter i Esperanza Spalding – opera w nowym wymiarze
Jednym z najważniejszych wydarzeń festiwalu będzie europejska premiera opery … (Iphigenia), stworzonej przez Wayne’a Shortera i Esperanzę Spalding. Wrocławska prezentacja została zaplanowana na 20 listopada w Narodowym Forum Muzyki.
Shorter, jeden z najważniejszych kompozytorów i saksofonistów w historii jazzu, napisał muzykę, natomiast Spalding przygotowała libretto i występowała w tytułowej roli. Opera odwołuje się do mitu Ifigenii, ale proponuje nowe spojrzenie na jej podmiotowość i możliwość sprzeciwu wobec narzuconego losu. Światowa premiera odbyła się w 2021 roku; Jazztopad zaprasza na pierwszą europejską prezentację dzieła.
W tej pracy szczególnie interesujący jest sposób myślenia o kompozycji. Muzyka Shortera nie jest wyłącznie jazzowym dodatkiem do formy operowej. Improwizacja, otwartość i reagowanie na rozwój sytuacji stanowią część samej idei dzieła.
Nduduzo Makhathini i Lutosławski Quartet – dialog tradycji
19 listopada publiczność usłyszy projekt pianisty Nduduzo Makhathiniego z Lutosławski Quartet. Makhathini należy do najciekawszych współczesnych pianistów związanych z południowoafrykańską sceną jazzową. Jego muzyka odwołuje się do duchowości, pamięci, tradycji muzycznych Afryki Południowej i doświadczenia wspólnotowego.
Spotkanie z kwartetem smyczkowym otwiera przestrzeń dialogu pomiędzy jazzową improwizacją a muzyką kameralną. Nie chodzi o proste połączenie dwóch gatunków, lecz o próbę stworzenia wspólnego języka, w którym każda ze stron zachowuje własną tożsamość. Organizatorzy zapowiadają ten koncert jako premierę.
William Parker, Shabaka i Hamid Drake – finał pełen możliwości
Finał festiwalu, zaplanowany na 22 listopada, przyniesie spotkanie Williama Parkera, Shabaki i Hamida Drake’a. Parker od dekad należy do najważniejszych postaci amerykańskiej muzyki improwizowanej. Hamid Drake jest perkusistą, którego język rytmiczny wyrasta z jazzu i wielu tradycji muzycznych świata. Shabaka reprezentuje pokolenie, które na nowo otworzyło brytyjski jazz na wpływy muzyki afrykańskiej, karaibskiej, elektroniki i współczesnej kultury klubowej.
To zestawienie nie jest przypadkowe. Każdy z artystów wnosi własne doświadczenie, a wspólnym mianownikiem pozostaje traktowanie improwizacji jako żywego procesu. Właśnie takim spotkaniem Jazztopad zamknie tegoroczną edycję.
Jazz poza salą koncertową
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Jazztopadu są koncerty w prywatnych mieszkaniach. To format, który zmienia relację pomiędzy wykonawcą a publicznością. Zamiast dużej sali, sceny i dystansu pojawia się bezpośredni kontakt, bliskość i możliwość doświadczenia muzyki w zupełnie innych warunkach. W tym roku koncerty mieszkaniowe zaplanowano na 14–15 oraz 21–22 listopada.
Obok nich pojawiają się klubowe sesje improwizowane z udziałem Sundogs w Mleczarni oraz wydarzenia dla młodszych słuchaczy, takie jak Jazz Morning Kids! To ważne, ponieważ pokazuje, że festiwal nie traktuje jazzu jako muzyki zamkniętej w instytucjonalnych ramach. Improwizacja może wydarzyć się w dużej sali, klubie, mieszkaniu, a nawet w przestrzeni przeznaczonej dla dzieci.
Festiwal, który nie zamyka jazzu w jednej definicji
Program Jazztopadu 2026 jest różnorodny, ale nie sprawia wrażenia przypadkowego zestawu wydarzeń. Łączy go przekonanie, że współczesny jazz pozostaje muzyką otwartą na dialog, eksperyment i spotkanie z innymi tradycjami.
Obecność Wayne’a Shortera i Esperanzy Spalding, Nduduzo Makhathiniego, Williama Parkera, Hamida Drake’a, Shabaki, Amira ElSaffara czy Raphaela Rogińskiego pokazuje, jak szerokie może być dziś pole muzyki improwizowanej. Dla publiczności to okazja do poznania projektów, które nie zawsze mają szansę zaistnieć w regularnym obiegu koncertowym. Dla artystów – możliwość spotkania i podjęcia ryzyka, którego rezultatu nie da się w pełni przewidzieć.
Być może właśnie na tym polega najważniejsza wartość Jazztopadu. Nie na prezentowaniu jednej definicji jazzu, ale na tworzeniu warunków, w których muzyka może tę definicję nieustannie zmieniać.
Jazztopad 2026 – najważniejsze daty
- 13 listopada, 19:00 – SML, inauguracja, NFM, Sala Czerwona.
- 14 listopada, 19:00 – SUTARInova with Shahzad Ismaily – premiera oraz Amir ElSaffar Quartet.
- 18 listopada, 19:00 – Deep Listening: Raphael Rogiński.
- 19 listopada, 19:00 – Darius Jones Trio oraz Nduduzo Makhathini with Lutosławski Quartet – premiera.
- 20 listopada, 19:00 – … (Iphigenia), opera Wayne’a Shortera i Esperanzy Spalding.
- 21 listopada, 19:00 – Musho with Hamid Drake oraz DoYeon Kim Quartet.
- 22 listopada, 19:00 – William Parker with Shabaka and Hamid Drake, finał festiwalu.
Pełny program, szczegóły wydarzeń i bilety: oficjalna strona Jazztopad Festival.