Michael Garrick – poeta brytyjskiego jazzu. Historia muzyki, która wymykała się kategoriom

W brytyjskim jazzie przełomu lat 60. i 70. było miejsce na muzykę, która nie mieściła się w prostych definicjach. Pianista i kompozytor Michael Garrick łączył improwizację z poezją, chóralną formą i rozbudowaną kompozycją. Cztery albumy nagrane dla Argo, dziś zebrane w zestawie Voyages – The Argo Studio Albums Vol. I, pokazują skalę jego wyobraźni – od kameralnego zespołu z głosem Normy Winstone po muzyczne formy wykraczające poza tradycyjny format jazzowego albumu.

Muzyk pomiędzy jazzem a literaturą

Michael Garrick urodził się 30 maja 1933 roku w Enfield, w północnym Londynie. Studiował literaturę angielską na University College London, które ukończył w 1959 roku. Był w dużej mierze samoukiem jako pianista, ale jego zainteresowania od początku wykraczały poza samą praktykę instrumentalną. Literatura, poezja i brytyjski krajobraz kulturowy stały się ważnymi punktami odniesienia dla jego kompozycji.

W 1961 roku Garrick został dyrektorem muzycznym przedsięwzięcia Poetry and Jazz in Concert, w którym jazzowi improwizatorzy występowali obok poetów. Wśród muzycznych partnerów tego projektu znaleźli się saksofonista Joe Harriott i trębacz Shake Keane. W kolejnych latach Garrick był także pianistą kwintetu Dona Rendella i Iana Carra – zespołu działającego w latach 1965–1969, jednego z ważnych głosów brytyjskiego modern jazzu.

Równolegle rozwijał własne projekty. Szczególne miejsce zajmowała w nich wokalistka Norma Winstone, której głos traktował nie tylko jako solowy element, ale jako część zespołowej faktury. Garrick komponował również utwory na większe składy, chóry i głosy recytujące. Jego twórczość od początku wymykała się więc podziałowi na jazz klubowy i muzykę komponowaną.

The Heart Is A Lotus – głos jako część zespołu

Wydany w 1970 roku The Heart Is A Lotus należy do najbardziej rozpoznawalnych albumów Garricka. W nagraniach uczestniczyli m.in. trębacz Ian Carr, saksofoniści Art Themen i Don Rendell, basista Coleridge Goode lub Dave Green – zależnie od utworu – oraz perkusista Trevor Tomkins. Ważną rolę odgrywa Norma Winstone.

Sesje odbyły się 20 i 22 stycznia 1970 roku w Decca Studios w Hampstead. W archiwalnej recenzji „Jazz Journal” z lutego 1971 roku zwrócono uwagę na sposób, w jaki głos Winstone został włączony w brzmienie zespołu: nie funkcjonuje wyłącznie jako tradycyjny wokal na pierwszym planie, lecz współtworzy instrumentalną tkankę muzyki. To dobry klucz do słuchania tego albumu – warto śledzić relacje między głosem, fortepianem i instrumentami dętymi, zamiast oczekiwać typowych piosenkowych struktur.

Mr Smith’s Apocalypse – jazz jako forma sceniczna

Rok później ukazał się Mr Smith’s Apocalypse, wydany pod nazwą Garrick’s Fairground. To rozbudowana, dwuczęściowa kompozycja, w której jazzowy zespół spotyka się z głosami mówionymi i chóralną formą. Projekt wyrasta z doświadczeń Garricka zdobytych podczas współpracy z poetami, ale nie jest jedynie zapisem wieczoru poetyckiego z muzycznym akompaniamentem. Słowo i dźwięk są tu elementami jednej konstrukcji.

W tym sensie album pokazuje jedną z najważniejszych cech jego myślenia: jazz nie musi ograniczać się do tematu, następujących po nim solówek i powrotu melodii. Może stać się większą formą narracyjną, w której improwizacja, kompozycja i tekst wzajemnie na siebie oddziałują.

Home Stretch Blues – blues i rozbudowana forma

Home Stretch Blues z 1972 roku przynosi inny rodzaj równowagi. W nagraniu z 7 kwietnia 1972 roku udział wzięli m.in. Garrick, Norma Winstone, Art Themen, Don Rendell, Henry Lowther, Dave Green i Trevor Tomkins. W zależności od utworu skład dęty ulega zmianie – Don Rendell nie gra we wszystkich częściach albumu.

Obok krótszych kompozycji znalazła się tu wieloczęściowa sekwencja Fire Opal And Blue Poppies. Jej podtytuł – „A Sequence Of Visions” – dobrze oddaje ambicję Garricka: zamiast zestawu niezależnych tematów proponuje słuchaczowi serię powiązanych muzycznych obrazów. Warto zwrócić uwagę na rolę fortepianu i klawesynu oraz na sposób, w jaki głos Winstone pozostaje częścią zespołowej narracji.

Troppo – kolejny rozdział poszukiwań

Czwartym albumem w zestawie jest Troppo, wydany w 1974 roku. Jego obecność domyka przekrojowy obraz twórczości Garricka z pierwszej połowy dekady. Już same tytuły utworów – m.in. „To Henry, A Son”, „Sons Of Art” i „Fellow Feeling” – sugerują osobisty i dedykacyjny wymiar części materiału, ale nie warto dopisywać im konkretnych historii bez potwierdzenia w dokumentacji sesji lub autorskich komentarzach.

Ważne jest natomiast to, że Troppo nie stanowi stylistycznego zerwania z wcześniejszymi płytami. Wpisuje się w szerszy język Garricka: kompozytorską dbałość o formę, otwartość na różne barwy instrumentalne i przekonanie, że jazz może być jednocześnie muzyką improwizowaną i starannie zaplanowaną.

Nowe wydanie, stary katalog

6 listopada 2026 roku ukazuje się Voyages – The Argo Studio Albums Vol. I – limitowany zestaw czterech albumów Garricka wydanych pierwotnie przez Argo: The Heart Is A Lotus (1970), Mr Smith’s Apocalypse (1971), Home Stretch Blues (1972) i Troppo (1974). Według informacji wydawcy wszystkie cztery tytuły wracają na winyl po raz pierwszy. Materiał został zremasterowany analogowo w Abbey Road Studios bezpośrednio z oryginalnych stereofonicznych taśm-matek.

Wydanie zawiera cztery płyty 180-gramowe, oryginalne projekty okładek oraz 20-stronicową książeczkę z tekstami, fotografiami i reprodukcjami pudełek taśm. To istotny powrót do katalogu, ale nie należy mylić go z odkryciem niepublikowanych nagrań: są to wcześniej wydane albumy, zebrane teraz w jednej edycji.

Dlaczego warto wrócić do Michaela Garricka?

Garrick zajmuje szczególne miejsce w historii brytyjskiego jazzu, ponieważ nie próbował naśladować jednego dominującego wzorca. W jego muzyce spotykają się modern jazz, poezja, chóralność, rozbudowana kompozycja i zainteresowanie różnymi tradycjami muzycznymi. Jego współpraca z Joe Harriottem, Donem Rendellem, Ianem Carrem i Normą Winstone łączy go z ważnymi nurtami brytyjskiej sceny, ale własne albumy pokazują artystę o bardzo indywidualnym języku.

Voyages jest dobrym pretekstem, by ten język przypomnieć. Nie chodzi wyłącznie o kolekcjonerską atrakcyjność czterech winyli. Chodzi o ponowne usłyszenie muzyka, który traktował jazz jako przestrzeń spotkania improwizacji, literatury i kompozycji – i który zasługuje na znacznie szerszą obecność w opowieściach o europejskim jazzie lat 70.

Źródła i dalsza lektura

historia jazzu jazz